تحول در تصفیه روغن سویا؛ افزایش راندمان صمغ‌گیری به بیش از ۹۸.۶ درصد با امواج فراصوت

پژوهشگران در مطالعه‌ای جدید موفق شدند با ترکیب فناوری امواج فراصوت و فرآیند آنزیمی، راندمان صمغ‌گیری روغن خام سویا را به بیش از ۹۸.۶ درصد برسانند. نتایج این تحقیق می‌تواند مسیر تازه‌ای برای بهبود کیفیت روغن خوراکی و افزایش بهره‌وری فرآیندهای تصفیه ایجاد کند.

این پژوهش در سپتامبر ۲۰۲۶ در نشریه علمی «شیمی فراصوت» منتشر شده و به بررسی تأثیر هم‌زمان امواج فراصوت و آنزیم‌های تخصصی بر حذف فسفولیپیدهای روغن سویا پرداخته است.

بر اساس نتایج منتشرشده، این روش در شرایط بهینه توانسته علاوه بر افزایش راندمان صمغ‌گیری، مقدار فسفر باقی‌مانده در روغن را به کمتر از ۱.۶ میلی‌گرم در هر کیلوگرم کاهش دهد.

این دستاورد از آن جهت اهمیت دارد که مرحله صمغ‌گیری یکی از بخش‌های اصلی فرآیند تصفیه روغن‌های گیاهی محسوب می‌شود و عملکرد مناسب آن می‌تواند بر کیفیت مراحل بعدی تولید تأثیر بگذارد.

صمغ‌گیری روغن سویا چیست و چرا اهمیت دارد؟

روغن خام سویا پس از استخراج از دانه، حاوی ترکیبات مختلفی از جمله فسفولیپیدها، اسیدهای چرب آزاد، رنگدانه‌ها و سایر مواد همراه است.

فسفولیپیدها که بخشی از آن‌ها در صنعت با عنوان صمغ شناخته می‌شوند، باید در فرآیند تصفیه تا حد موردنیاز حذف شوند.

باقی ماندن مقدار نامناسب این ترکیبات می‌تواند بر شفافیت روغن، پایداری آن و عملکرد مراحل بعدی تصفیه تأثیر بگذارد.

در روش‌های متداول، صمغ‌گیری با استفاده از آب، اسید یا آنزیم انجام می‌شود. با این حال، حذف کامل‌تر فسفولیپیدها و کاهش اتلاف روغن همچنان از موضوعات مهم در صنعت تصفیه روغن خوراکی است.

نقش امواج فراصوت در افزایش راندمان تصفیه روغن

در فناوری جدید، پژوهشگران از امواج فراصوت برای تقویت عملکرد آنزیم‌های صمغ‌گیری استفاده کرده‌اند.

امواج فراصوت در محیط مایع می‌توانند پدیده‌ای به نام حفره‌زایی ایجاد کنند. در این فرآیند، تشکیل و فروپاشی حباب‌های بسیار کوچک باعث افزایش اختلاط و انتقال جرم می‌شود.

این شرایط می‌تواند تماس میان آنزیم‌ها و ترکیبات هدف را بهبود دهد و به جداسازی مؤثرتر فسفولیپیدها کمک کند.

در این مطالعه، دو سامانه آنزیمی مختلف بررسی شدند و هر دو در شرایط بهینه به راندمان صمغ‌گیری بالاتر از ۹۸.۶ درصد دست یافتند.

نتایج آزمایش؛ کاهش فسفر به کمتر از ۱.۶ میلی‌گرم

یکی از مهم‌ترین نتایج این تحقیق، کاهش قابل‌توجه فسفر باقی‌مانده در روغن صمغ‌گیری‌شده بود.

پژوهشگران گزارش کردند که در شرایط بهینه، میزان فسفر به کمتر از ۱.۶ میلی‌گرم در هر کیلوگرم روغن رسید.

همچنین راندمان صمغ‌گیری نسبت به روش آنزیمی متداول، در برخی شرایط تا ۴.۵۵ واحد درصد افزایش پیدا کرد.

نکته مهم این است که عدد ۹۸.۶ درصد به راندمان حذف صمغ مربوط می‌شود، نه بازده استخراج روغن از دانه سویا یا راندمان کل کارخانه.

بررسی دو روش متفاوت صمغ‌گیری آنزیمی

پژوهشگران دو سامانه آنزیمی را در ترکیب با امواج فراصوت بررسی کردند.

روش اول: استفاده از آنزیم فسفولیپاز A1

در این روش، شرایط بهینه شامل توان فراصوت ۲۰۰ وات، دمای ۵۰ درجه سانتی‌گراد و زمان فرآیند دو ساعت بود.

روش دوم: استفاده از سامانه آنزیمی Purifine 3G

در این روش نیز توان فراصوت ۲۰۰ وات استفاده شد، اما دمای بهینه ۴۰ درجه سانتی‌گراد و زمان فرآیند یک ساعت بود.

هر دو روش به راندمان صمغ‌گیری بالاتر از ۹۸.۶ درصد رسیدند.

روش دوم در شرایط این آزمایش توانست با دمای پایین‌تر و زمان کوتاه‌تر به نتیجه مطلوب برسد؛ موضوعی که برای مطالعات بعدی درباره مصرف انرژی و طراحی فرآیند اهمیت دارد.

تأثیر فناوری جدید بر کیفیت روغن سویا

نتایج پژوهش نشان داد که فرآیند صمغ‌گیری تقویت‌شده با فراصوت، شفافیت روغن را بهبود داده و بوی علفی و خام روغن را کاهش داده است.

همچنین ترکیب اصلی اسیدهای چرب روغن تا حد زیادی حفظ شد و بخش عمده ویتامین E موجود در روغن باقی ماند.

با این حال، پژوهشگران افزایش جزئی عدد پراکسید را نیز مشاهده کردند.

این موضوع نشان می‌دهد استفاده از امواج فراصوت، در کنار مزایای احتمالی، باید از نظر خطر اکسیداسیون روغن نیز به‌دقت کنترل شود.

بنابراین نمی‌توان نتیجه گرفت که افزایش شدت فراصوت همیشه باعث بهبود کیفیت نهایی روغن خواهد شد.

امکان استفاده از فسفولیپیدهای جداشده در صنایع غذایی

یکی دیگر از بخش‌های مهم این تحقیق، بررسی ویژگی‌های فسفولیپیدهای بازیابی‌شده از مرحله صمغ‌گیری بود.

برخی فسفولیپیدها به دلیل خاصیت امولسیون‌کنندگی در تولید محصولات غذایی کاربرد دارند.

نتایج مطالعه نشان داد نوع آنزیم مورد استفاده می‌تواند بر ویژگی‌های امولسیون‌کنندگی این ترکیبات تأثیر بگذارد.

در واقع، افزایش راندمان حذف صمغ الزاماً به معنای دستیابی به بهترین عملکرد فسفولیپیدهای بازیابی‌شده نیست.

به همین دلیل، طراحی فرآیند باید میان کیفیت روغن تصفیه‌شده و ارزش کاربردی مواد جانبی تعادل برقرار کند.

آیا این فناوری وارد کارخانه‌های تصفیه روغن خواهد شد؟

استفاده از امواج فراصوت در تصفیه روغن‌های گیاهی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران است، اما نتایج این مطالعه به‌تنهایی به معنای آماده بودن فناوری برای استفاده گسترده صنعتی نیست.

برای کاربرد در کارخانه‌های بزرگ، عواملی مانند ظرفیت تجهیزات، مصرف انرژی، هزینه آنزیم، زمان ماند، کیفیت روغن ورودی و امکان اجرای فرآیند به‌صورت پیوسته باید بررسی شوند.

همچنین لازم است عملکرد فناوری در مقیاس صنعتی و در شرایط واقعی تولید ارزیابی شود.

با این وجود، نتایج پژوهش نشان می‌دهد ترکیب فرآیندهای آنزیمی با فناوری‌های فیزیکی می‌تواند یکی از مسیرهای توسعه صنعت تصفیه روغن خوراکی در سال‌های آینده باشد.

جمع‌بندی

پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نشان داد استفاده هم‌زمان از امواج فراصوت و آنزیم‌های تخصصی می‌تواند راندمان صمغ‌گیری روغن سویا را در شرایط آزمایش به بیش از ۹۸.۶ درصد برساند.

کاهش فسفر باقی‌مانده، افزایش شفافیت روغن و حفظ بخش عمده ترکیبات ارزشمند از نتایج مهم این مطالعه بود.

با این حال، افزایش جزئی شاخص اکسیداسیون و ضرورت بررسی هزینه‌ها و مقیاس‌پذیری صنعتی نشان می‌دهد توسعه این فناوری همچنان به تحقیقات تکمیلی نیاز دارد.

استعلام قیمت و ثبت سفارش

برای اطلاع از قیمت روز روغن حلب ۱۶ کیلویی گل پونه، شرایط خرید عمده و هماهنگی ارسال، با مجموعه روغن دات آی‌آر تماس بگیرید.

شماره تماس و سفارش: ۰۹۱۲۱۷۹۷۵۶۲

وب‌سایت: www.roghan.ir

مشاهده قیمت روز روغن خوراکی

خرید مستقیم، قیمت رقابتی و تأمین عمده برای کسب‌وکارهای صنعت غذا.